sábado, fevereiro 17, 2007

África, femenino e plural.

Rosa Olazábal Lastra/Alandar

África e muller son dous conceptos tan cheos de significados que, unidos, estalan nun sen número de realidades. Xa que logo, falar da muller en África é unha tentación tan grande como inabarcable e, en certo sentido, con risco de caer en xeneralizacións. Doutra banda, para entender a vida e a supervivencia das xentes de África hai que comprender na súa xusta medida que significa ser muller en moitos lugares deste continente fascinante.

Calcúlase que as mulleres xeran o 80% dos alimentos, fan as tres cuartas partes das tarefas agrícolas, a totalidade dos traballos domésticos e o 80% do pequeno comercio. Estas cifras quédanse curtas. Pódese dicir, sen medo ao rotundo da afirmación, que as mulleres están salvando África. Sobre as súas costas cae a responsabilidade de sacar adiante ás súas familias nun continente onde a pobreza fai estragos e o traballo formal é case un espellismo.

Escribo desde a cidade de Bukavu, situada ao leste da República Democrática do Congo. Bukavu rolda na actualidade os 700.000 habitantes. A cidade sufriu un crecemento moi brusco nos últimos anos como consecuencia do gran número de familias procedentes do medio rural que se refuxiaron na urbe durante a recente guerra.

Os habitantes de Bukavu viven envolvidos nunha gran nube de po alaranxado que cobre rúas e barrios dunha cidade a medio construír. Uns dos barrios que rodean o centro de Bukavu é Cahi, situado ao sur da cidade e habitado por preto de 100.000 persoas. Aquí atópase a parroquia de San Xoán Bautista, rexida por misioneiros xaverianos.


Mulleres en Congo: a loita por sobrevivir.


Co apoio dos misioneiros, formouse fai 2 anos a Unión de Nais polo Desenvolvemento de Cahi, unha asociación de mulleres que se reúne habitualmente nos locais da parroquia. Xa son 80 as socias deste grupo que, aos poucos, organizáronse para apoiarse mutuamente e atopar xuntas solucións á súa situación. Non o teñen fácil, pero se algo lle sobra á muller africana é valor e ganas de loitar polo seu futuro e o dos seus fillos. A iso non hai quen lles gañe.

Bahati Ntabalinzi, presidenta da asociación, conta: “Os nosos nenos non van á escola, non teñen que comer. Os nosos maridos non teñen traballo. Somos as mulleres as que ocupámonos de buscar algo para alimentar ás nosas familias. Esa é a razón fundamental pola que se creou esta asociación”.

A situación de cidade-fronteira con Ruanda fixo de Bukavu nestes últimos anos un lugar especialmente perigoso. A guerra que sufriu a República Democrática do Congo desde 1998 ata 2003 causou estragos na cidade que agora comeza a recuperarse das súas feridas. Como sucede sempre, un dos colectivos que máis sufriu e segue sufrindo as consecuencias da guerra son as mulleres, sobre todo nun lugar tan inestable politicamente como esta rexión de Kivu Sur,
onde se seguen producindo enfrontamentos en poboados fronteirizos.


Violación: arma de guerra


O uso xeneralizado da violación en tempos de conflito armado reflicte o horror indescritible que supón para as mulleres, a sensación de poder que lle dá ao violador e o excepcional desprezo que manifesta pola vítima.

A violación utilízase durante os conflitos para intimidar, conquistar e controlar ás mulleres e as súas comunidades. Emprégase como método de tortura para obter información, castigar e atemorizar. Os menores varóns e os homes tamén sofren actos de violencia sexual durante os conflitos, pero as principais vítimas son as mulleres e as nenas.

En tempos de conflito, a violación é unha ferramenta usada por unha ampla gama de homes, entre eles soldados, funcionarios gobernamentais e membros dos grupos armados. Ata os encargados de protexer á poboación civil –como traballadores de axuda humanitaria e membros das forzas de mantemento da paz da ONU– han infrinxido abusos sexuais a mulleres e nenas que estaban ao seu coidado. En maio de 2004, a ONU emprendeu unha investigación sobre informes que indicaban que membros do seu destacamento de mantemento da paz en Bunia, na República Democrática do Congo, abusaran sexualmente de civís, pese á política de «tolerancia cero» que aplica a ONU a tales abusos.

Bahati confirma esta situación: “as mulleres sufrimos moito. En primeiro lugar, foron as mulleres as que foron violadas. coñecín mulleres repetidamente violadas. Violáronnos ata diante dos nosos fillos e en presenza do noso marido. Isto converteuse nunha espiña cravada no noso corazón para as mulleres do Congo”.


Novas iniciativas.


Pese a todo, as mulleres de Cahi –como as de tantos outros lugares de África- seguen adiante no seu empeño por sobrevivir. A asociación conseguiu unha doazón dun muíño. Aquí moen a súa fariña as mulleres do grupo de Cahi que, na súa orixe, funcionou como unha cooperativa cun capital inicial aportado por todas para comprar máis baratos os cereais que logo vendían no mercado.

A ONG hespañola Mans Unidas xa aprobou axudar a estas mulleres cun proxecto presentado por elas consistente nunha máquina para a fabricación e posterior venda de xabóns.

No pequeno mercado do barrio de Cahi atopamos a algunhas das mulleres que forman parte da asociación. Todas venden, como moitas mulleres africanas, que se pasan media vida nos mercados.

Chantal vende fabas. Ten 52 anos e 8 fillos e o seu marido non ten traballo. Tras unha longa xornada e cun pouco de sorte consegue gañar 300 francos, uns 70 céntimos de euro.

Adeline vende un pequeno peixe seco que aquí chaman “frette”. Adóitase comer co frufrú, unha salsa. Adeline vende cada bolsa de frette por 200 francos. Descontados gastos, quizá gañe un euro ao día para alimentar aos seus dez fillos. O seu marido está traballando no campo.

Inmaculé vende pequenos montóns de carbón xunto á súa casa. Co que gaña ten que alimentar aos seus sete fillos porque o seu marido non traballa. A loita diaria de Inmaculé parécese como unha pinga de auga a outra á de miles de mulleres congoleñas. Sempre vivindo baixo a máis pesada das espadas de Damocles: a do fame.

“Aos hespañois pedímoslles que nos axuden a conseguir a paz, comenta Bahati. En primeiro lugar, a paz. E que nos dean unha pequena axuda para poder traballar. Que nos axuden ás mulleres do Congo. Necesitámolo moito”.

Sem comentários: