sábado, março 10, 2007

Bachelet e o seu cambio político e cultural

Por Marta Lamas, antropóloga mexicana e directora da revista “Debate Feminista”.


Hai un ano, o 11 de marzo do 2006, Michelle Bachelet declarou, no seu primeiro discurso como Presidenta, que ese día marcaba o comezo en Chile dun estilo de goberno dialogante e participativo. “Eu fun a candidata dos cidadáns; agora serei a presidenta dos cidadáns”. Bachelet alentou moitas expectativas, especialmente entre as mulleres. Divorciada, nai solteira, socialista e atea, representaba a amplos sectores da poboación que non viran os seus desexos e necesidades reflectidos na axenda gobernamental. O seu xesto de nomear un Goberno paritario foi máis eficaz que calquera discurso feminista. Dende a súa condición de filla de militar leal a Allende, torturado e asasinado por Pinochet, propúxose gañar a confianza de Chile e restañar vellas feridas.

Na súa carta de navegación declarou: “Temos o compromiso de chegar ao 2010 cun país máis moderno, integrado, desenvolvido e solidario, cunha sociedade cohesionada, centrada nos cidadáns”. As catro grandes transformacións e catro áreas de traballo que suscitou son:



1. Reforma do sistema de previsión social para asegurar pensións dignas e decentes.


2. Educación de calidade.


3. Innovación para o desenvolvemento.


4. Calidade de vida.


Ou sexa, pretende lograr un Chile máis seguro, máis próspero, no que se viva mellor e que estea máis integrado.

Ademais desas prioridades, Bachelet seguiu desenvolvendo cambios moi profundos principiados timidamente nas administracións anteriores, como imprimir maior solidariedade ao sistema de saúde, compromisos explícitos respecto dos dereitos cidadáns, a máis importante reforma da xustiza dos últimos cen anos, a transformación radical do sistema de transporte público de Santiago, que inclúe un papel planificador clave do Estado para coidar o medio ambiente incorporando unha modernización tecnolóxica. Hai que salientar que son reformas que inseren a participación do sector privado sob unha dirección estatal, e que esbozan unha alternativa ao modelo neoliberal. O seu gran desafío é traducir lineamientos presentes nesas reformas no campo educativo.


Con todo, gobernar cun equipo novo, novo e paritario foi difícil. Bachelet tivo que encarar problemas herdados, ademais de asumir esbaróns propios. No plano social, o paro estudiantil dos mozos de 12 a 17 anos, que concitou o apoio da maioría dos chilenos, tirou a dous ministros, o do Interior e o de Educación; e recentemente a implementación do Transantiago provocou algunhas molestias a usuarios reacios ao cambio, orixinadas polas dificultades propias dun sistema inédito en proceso de axuste.


Ademais, máis aló da imprescindíbel fiscalización que require toda democracia, a prensa foille moi adversa.
Concentrados en destacar e magnificar os erros que calquera xestión gobernamental conleva, os medios se mostraron cegos ante notables acertos que auguran un avance indiscutible. En especial, foron voceiros da iracunda Igrexa católica, escandalizada por medidas como a distribución entre adolescentes da anticoncepción de urxencia. No plano político, talvez a maior dificultade radica no desgaste da coalición gobernante, tanto polo tempo de exercicio do poder (con casos de corrupción), como porque ao terminar un proceso de transición emerxen novos temas.


Pese a iso, as enquisas outórganlle ao seu Goberno unha aprobación cidadá de máis do 50%, cifra que Frei non alcanzou nos seus seis anos de goberno e que Lagos apenas logrou ao cuarto do seu. Pero esas mesmas enquisas rexistran que moitos consideran “débil” a Bachelet (59%) e un 48% pensa que actuou sen destreza nin habilidade fronte a un 44% que pensa o contrario. Esta información suscita a paradoxa, como sinalou Carlos Pena, reitor da Universidade Diego Portais, dunha presidenta mal evaluada pero na que a xente confía. O seu estilo sinxelo, tan afastado do autoritarismo inherente ao posto, foi interpretado como debilidade. Sen dúbida, ter a unha muller como ela dirixindo o Goberno implica un cambio cultural que, como todos os do seu tipo, é moi lento.


A un ano do seu toma de posesión, a presidenta de Chile pasou generosamente as expectativas que desatou. Ademais, sorprendeu cos seus xestos simbólicos. Carlos Pena sinalou que, ao limitar as exequias de Pinochet ao ámbito militar, Bachelet logrou explícitamente que o recordo do dictador non ingresase ao panteón cívico. Así, ao negarlle o funeral republicano de Estado, respectou a memoria colectiva.


O seu gran acerto foi elixir o eixe da protección social para ampliar a modernización democrática en Chile. En menos dun ano aumentou as pensións baixas a 1.200.000 chilenos e garantiu a atención de saúde aos máis necesitados. Para este ano, destinou dous de cada tres pesos do orzamento a investimento e gasto social. Todas as persoas enferman e todas van envellecer, e ao construír un sistema de protección social que dea aos chilenos e as súas familias “a tranquilidade de saber que terán un traballo digno e decente, que terán unha vellez digna”, Bachelet está sentando os alicerces dunha sociedade máis igualitaria e máis solidaria. Transformar o modelo de seguranza social é, no fondo, transformar radicalmente o Estado.


Bachelet está logrando, ao seu xeito, o que toda América Latina está esixindo que se faga: mellorar a calidade de vida e cambiar o modo de facer política. Isto é máis que enterrar ás vellas mañas políticas; é darlle oportunidade a quen queren facer da política o lugar da soberanía e a solidariedade.

Sem comentários: