sábado, março 08, 2008

A protodemocracia de China

Por Xulio Ríos

“Minzhu”: familiaricémonos con esta palabra porque dará moito que falar nos próximos anos. Significa “democracia”, e seguindo o discurso dos dirixentes chineses no XVII Congreso do PCCh, celebrado no outono último, será a clave da reforma política que se impulsará na próxima década. Nas sesións que a Asemblea Popular Nacional (APN) celebra estes días en Beijing é un dos temas centrais, xunto ao benestar social, e ocupará boa parte do tempo dos deputados que agora inician o seu mandato dun lustro, con posibilidade de renovar unha soa vez.

Tamén forma parte da axenda da Conferencia Consultiva Política, un órgano de consulta no que participan as outras oito formacións políticas legais, colectivos independentes, gremiais e profesionais, nunha escenificación do réxime de co-participación na xestión dos asuntos públicos baixo os principios de lealdade e subordinación ás directrices do PCCh, é dicir, excluíndo a alternancia. Precisamente, unha das novidades da protodemocracia de China consiste en activar estas formacións, as únicas legais logo de 1949, para facer visible a hipotética pluralidade política existente no país e reforzar a representatividade institucional, aínda que a asimetría é evidente.

O fomento dun Estado de dereito é unha das claves dese proceso. En vésperas do evento, o Goberno deu a coñecer un Libro Branco sobre o fomento do sistema legal, que aspira a ser a norma que poña fin a séculos de excepcionalidade baseados no axioma de que “en China mandan os homes e non as leis”. É un cambio cultural de gran calado, pero que goza de gran consenso non só en función das esixencias da integración de China no concerto internacional, un mundo exterior que reclama regras claras, senón tamén a nivel interno, aínda que expón numerosas incógnitas respecto da súa viabilidade efectiva ante o poder visiblemente omnipotente do Estado-Partido, a nula independencia do poder xudicial e a debilidade e control da sociedade civil.

No aparello administrativo anúnciase tamén unha lenta reforma baseada na reducción de efectivos dirixentes nunha terceira parte (xa aplicada nos niveis provinciais e locais), a promoción de figuras independentes e a renovación de cadros, que inclúe o desembarco da xeración dos 60 nos altos postos, tanto provinciais como ministeriais, a maioría con formación universitaria (economía e leis, sobre todo) e mellor nivel cultural que os seus antecesores, todo iso enmarcado nun plan destinado a reforzar a vontade de servizo público dunha administración anquilosada que afasta ao Goberno da cidadanía.

Estamos ante unha evolución significativa do réxime político chinés? É difícil aventuralo, como tampouco cabía imaxinar que a reforma iniciada en 1978, santificando a planificación e introducindo o mercado de forma limitada, puidese alcanzar o nivel de profundidade matizada que hoxe podemos advertir. Parece, en todo caso, unha formulación que vai máis aló do oportunismo olímpico, con vistas a atallar algunhas das posibles críticas que se lle puidesen facer a Beijing. O horizonte dun sistema pluralista de corte occidental non é o obxectivo do PCCh, senón a habilitación de fórmulas, sexan cales foren, que inxecten dinamismo ao réxime, acentuando a complicidade social coa súa política e o non cuestionamento do liderado do PCCh. Para iso, a xeración de aparencias de democracia, seguindo consígnalas a que Sun Tzi aludía na arte da guerra e loadas por Mao nos seus escritos militares, puidese ser unha estratexia, pero tamén un falso engano que podería derivar en tensións internas orientadas a desbloquear as recoñecidas insuficiencias da presente evolución.

A hipótese dunha China máis democrática no horizonte de 2020, cando xa Hong Kong celebre as súas eleccións directas e plenamente democráticas (en 2017) e cunha normalidade institucionalizada nas relacións con Taiwan que puidese producirse logo das eleccións presidenciais do 22 de marzo, ben podería chegar a ser unha necesidade inevitable. Non esquezamos que a democracia era unha das bandeiras enarboradas polos revolucionarios que puxeron fin á monarquía Qing. O PCCh reivindícase continuador daquel proceso que pretendía pór fin ao feudalismo e á dominación colonial para retomar a senda da prosperidade. Esta parece chegar a China, aínda que nin moito menos para todos, pero a democracia tivo que resignarse ante a convicción de que o primeiro era o crecemento e que ambos os valores non poderían camiñar xuntos. As marxes de tensión que habitan no país e as insuficiencias das políticas aplicadas para contrarrestalos suxiren unha maior dose de innovación política.

Hoxe, o PCCh recoñece os límites do réxime, o que non equivale a recoñecer as bondades da democracia occidental, insisto, e buscará o seu propio camiño para arbitrar un complemento do desenvolvemento que contemple mecanismos de participación social integrables na tradición política e cultural do país, e que reforcen a estabilidade da súa reforma, achegando o renacemento dunha China non só máis poderosa senón tamén, oxalá, máis social e democrática.

http://www.politica-china.org/?p=660

Sem comentários: