sexta-feira, abril 04, 2008

VICTORIOSOS NO MAR E VENCIDOS EN TERRA ( I )

OS CABOS DO "JAIME I"
O traballo, os exercicios e a limpeza ocupaban o tempo da mariñeiría. comía por brigadas, para non interromper o servizo. Cando o barco estaba en porto, logo de xantar dábase franco aos mariñeiros. Navegando, había que facer as gardas de mar; gardas de botes, de serviolas, garda interior. Unha garda mala, a de oito da tarde a doce da noite, cun descanso de catro horas e renovación da garda de catro a oito da mañá. Ao cabo de mariñeiría José Fernández, "o Feo", correspondeulle esa garda ao cortar amarras o "Jaime" en Vigo. O día viña pola mar abríndose de luces por detrás das illas Cíes.

O acoirazado recibiu un radio en clave. Os operadores Gili e López, ocultárono. Era un parte faccioso dirixido aos xefes do buque para que detivesen aos radiotelegrafistas. Gili e López mantiñan comunicación con Madrid. Benjamín Balboa e os seus colaboradores continuaban elaborando a moral da lealdade. Madrid sabía que os mandos achábanse xuramentados para secundar a insurrección e radiaba recomendacións aos cabos invitándolles a estar alertas. Gili acusou recibo desa comunicación ás 11 e 30 da mañá do día 20. Como se ignoraba o carbón feito polo buque en Vigo, Madrid preguntou cantas toneladas habíanse estibado. "Cincocentas toneladas", contestou o "Jaime". "Non agardedes máis", replicou Madrid.

Facía ben Madrid en alancear a impaciencia dos mariñeiros. Equivocábase ao supor que o cargamento incompleto de combustible deixaría o acoirazado, á súa chegada a Cádiz, a mercé das baterías da praza. En Cádiz non existían defensas artilléiras de costa; o canón de 30 e medio emprazado en Torregorda, non podía, pola súa situación, tirar sobre a boca da bahía gaditana, e a batería "Munaiz-Argüelles" do porto, de menos alcance que a artillería do "Jaime", buque acoirazado ademais, sería facilmente destruída por este.

Ás 13, o telegrafista do barco avisou a Madrid: "Estamos preparados". Madrid enviou en resposta esta circular:

"Camaradas do Jaime", os traidores non poden ter cabida nos nosos buques. Seguide o exemplo do cruceiro "Libertad".

Terminada a súa garda das oito da mañá, José Fernández, "o Feo", caíase de soño. As noticias dos seus compañeiros o espeliron.

O "Jaime" navegaba fronte ás costas portuguesas. A navegación facíase con sol forte e o horizonte pechado de brétema. A primeira brigada terminaba naquel momento para comer. Polos ranchos correu a orde de que os cabos preparásense. Repartíronse as pistolas da Compañía de desembarco que non se distribuíron. Os cabos Souto, García, Alonso e Mosquera, seguidos do condestable Antúnez, o maquinista Caneiro e o mariñeiro Romero situáronse nos telémetros na cofa e nos entrepontes, mentres outro grupo cercaba a cámara de oficiais. A xente de máquinas era de confianza. Facían falta armas. Buscouse ao cabo pañolero.

-Isto ábrese así- dixo o cabo García, e cunha chave de manobra rompeu o cadeado de pañoles.

E cabos e mariñeiros, provistos de munición, apoderáronse dos fusís dos armeiros, que estaban a popa.

Os xefes e oficiais, sorprendidos co garfo na man, soltaron o garfo e quedaron sen sobremesa. Gacha a cabeza, larga o nariz e a bágoa no ollo, perdido o tipo e perdida a voz, deixáronse desarmar. O terceiro de artillería tratou de abalanzarse sobre o cabo Sanz, que o derrubou dun empurrón.

Había que deter ao oficial de garda de cuberta. O sarxento de garda, Fernández Pol, deulle un susto.

-¡Arriba as mans!... Acompáñeme vostede á Cámara de oficiais, onde se achan detidos os seus compañeiros.

Terminada a redada, conduciuse aos rebeldes á casamatas. Os mariñeiros non tiñan canción de guerra. Pero a canción que non tiñan dicía así:

"Imos á ponte, mariñeiros. Pechade o pico. Non lle deades ao gatillo. Pian, piano, un pé diante do outro e sen espantar a caza. Na ponte hai un paxaro de coidado". O comandante, Joaquín García del Vallle, á marxe dos conspiradores, facía de comandante no que se refire á orgánica do buque. A ponte era o seu posto e na ponte pillárono os sucesos dos que sería un espectador aparvado. Con el atopábanse o terceiro comandante, Carlos Aguilar Tablada, xefe dos insurrectos, os oficiais de derrota Otero e Falquina e o director de tiro, tenente de navío José Cañas. Menos García del Valle, todos armáronse e Aguilar Tablada con dúas pistolas correntes e unha pistola metralladora; era un armería ambulante.

A orde de rendición tivo unha escenografía como non se volverá a ver. O condestable Antúnez arrastrou unha metralladora e situouna a popa, e a ponte alta, a cofa e os fungos de ventilación enchéronse de fusís que apuntaban aos mandos. Sete cabos avanzaron. Os oficiais sacaron as pistolas. Contestóuselles facendo lume. Falquina, segundo oficial de derrota, apareceu na escaleira; o cabo de mariñeiría Mera, tombouno dun culatazo. Chegou Otero en socorro de Falquina:

-¡Espera, Falquina, que me vou a cargar a ese canalla!

Dun tiro, o cabo de artillería Aguado púxoo fóra de combate.

Cunha pistola en cada man, Carlos Aguilar Tablada pechaba o paso á ponte. O comandante García del Valle espertou do seu letargo:

-¡Todos somos irmáns!- exclamou.

A mariñeiría sentía certa estimación polo director de tiro José Cañas, que non agraviaba nin humillaba ao mariñeiro.

-¡Apártese, D. José!- gritáronlle. -¡Apártese!

O tenente Canas intentou exaltar aos mariñeiros con vivas á República. . Os cabos volveron rogarlle que se afastase. Perdidos os papeis, a Canas ocorréuselle esta frase temeraria e incongruente:

-¡Tirade contra os cabos traidores!

Unha bala derrubouno, e José Fernández "o Feo". dono dos seus cabais aínda que só durmira dúas horas, furou as pernas aos mariñeiros que responderon ao chamamento do tenente.

Os refachos da metralladora do condestable Antúnez suprimen obstáculos e derruban uniformes. Nas cofas e nos fungos de ventilación, disparan os cabos os seus fusís. Carlos Aguilar Tablada ferido unha, dous, tres veces, dóbrase. sen soltar a pistola e encana ao temoneiro José Morado, que mete toda a cana a estribor e arróxase polo oco do pao á ponte de combate. É unha pirueta que fai rir á mariñeiría. Ao inclinarse o barco dunha banda. Carlos Aguilar Tablada soltou a pistola e comezou a desangrarse.

Detido cos oficiais, o comandante García del Valle explicou:

-Eu non coñezo á dotación nin esta coñéceme a min. Non podo aspirar, polo tanto, a inspirarlles a vostedes confianza.

-¡Claaa...ro! -Consúltenme se teñen vostedes algunha dúbida; ofrézolles o meu concurso para levar o barco.

-¡Nooon!... -Son leal ao Réxime.

-¡Siiiii!...
A dotación perdera o respecto ao Corpo xeral. Non podía recobralo de súpeto ou seica non o recobrase nunca. Entre os facinorosos sublevados, quen se atrevería a dicir este é leal e este traidor? De momento, todos uns.

Carlos Aguilar Tablada está nas últimas. Os practicantes de a bordo aténdeno. defendeu con bravura unha causa vil. Defendeuna coa furia do asasino acosado pola policía. A súa gallardía é a do delincuente que fai fronte á lei. Non pode estimarse en máis a súa coraxe. Agonizante, Aguilar Tablada pensa nos promotores da guerra de ultraxe. España e o pobo español, non significaban nada para el, como non significaron nada para os seus compañeiros desde o día en que cesaron de ser materia viva de servidume sobre a que operaba a caste militar.

-Dilles como morrín- rogou ao terceiro de artillería, a quen a dotación autorizou para que asistise ao seu compañeiro. -Dilles que pelexei ata caer... Dirasllo?

Mais aquí chegan os penitentes da falsa xenerosidade, da falsa honra militar, cos seus fraternais suspiros e as súas cabezas recheas de serraduras democráticas. Son os arrepentidos das causas populares que enferman de emoción ante o adversario que cae combatendo. Considerar a ese adversario como un inimigo respectable é conferirlle unha categoría que non cabe outorgar aos perxuros. Ao criminal se lle infama e non se lle eloxia... "¡Todos somos irmáns! ¡Ao fin, todos españois!"... O capitán Sánchez foi español e os asasinos do expreso de Andalucía e o cura Santa Cruz, e non creo que esteamos orgullosos de que o fosen. Franco tamén é español e a todos avergóñanos que o sexa.

Da central telefónica do buque, os radiotelegrafistas radiaron a Madrid:

"Dotación buque, tras breve loita, ponse con gran entusiasmo ordes República. Tomou mando auxiliar naval, que conducirá buque a Tanxer cumprimento ordes anteriores para facer carbón e desembarcar feridos".

Hai que constituír a bordo un Comité responsable.

-Non estarei tranquilo ata que non se constitúa di o cabo Souto.

Rogelio Souto, alto e seco, dirixira con acerto a loita contra os rebeldes. Máis tarde no Comité, sería un excelente organizador da vida interna do buque. Constituíuse o Comité cos cabos Souto, Alonso, Padín, o fogoneiro César e o maquinista Caneiro. Nomeouse presidente ao auxiliar de artillería Antúnez.

Os ministros e os amigos dos ministros, co horror e a fascinación da. guerra, sentiron un verde entusiasmo pola magnífica aventura da dotación do acoirazado. Todos querían achegarse ao micrófono e falarlle a España da lealdade da Mariña. Todos desexaban dicir algo en eloxio da mariñeiría. O primeiro en expresalo foi Indalecio Prieto. Daríalle un patatús se non dixese unhas palabras. E díxoas:

-Desde as pontes de mando, os fillos do pobo fixéronse donos da Flota.

Largo Caballero abriu a boca. Asustaba pensar o que ía dicir. Pero o dixo:

-¡Viva a santa indisciplina! ¡Coma se non fosen as dotacións as forzas disciplinadas dos buques que someteron á lei aos mandos indisciplinados!

Vestida de gala e con brigadas de cornetas e tambores, a dotación deu sepultura aos mortos. Arroxouse o cadáver de Aguilar Tablada ao mar ao berro de "¡Morran os traidores!" e aos compañeiros caídos na loita, despedíuselles con vivas á República.

Preparouse o barco para o combate: instaláronse metralladoras nas pontes altas en previsión de posibles ataques aéreos e establecéronse os servizos de vixilancia. Da derrota fixéronse cargo os auxiliares navais Aldegunda e Juan Muiños; Aldegunda levaba un traidor dentro.

A mariñeiría, dona do acoirazado, do seu armamento e das súas máquinas, tiña que coidar a mole artillada. Desertouse en todos un afán por facer as cousas mellor, un desexo de merecer maiores parabéns. ¡Con canta torpeza botáronse a perder esas emocións! Roubóuselles aos mariñeiros a súa limpa alegría e inducíuselles á relaxación e á indisciplina.

Ao avistar Tanxer, presentáronse uns avións. Traían bandeira branca. Os seus tripulantes saudaron co puño no alto, e ao cruzar por encima do "Jaime" arroxaron unhas bombas de pouco peso e escasa forza explosiva, que levantaron chafarices na auga.

Contestóuselles con lume de fusil, e coma se as descargas rachases o horizonte, o branco casal tanxerino perfilouse sobre o mar. Na rada do porto africano, estaban ancorados os buques rescatados. O "Jaime" radiou a súa chegada. Sobre as cubertas do "Libertad", do "Miguel de Cervantes", do "Sánchez Barcáiztegui", do "Tofiño", do "Laya" formaron as dotacións. O pobo exclamaba nos peiraos. O entusiasmo polas cousas logradas enchía as cabezas de ideas fortes e inflamaba os peitos.

O "Jaime" desembarcou os feridos: o cabo Julián Fernández e os oficiais Otero e Falquina. Julián Fernández e Falquina morreron das súas feridas, o tenente Otero fuxiu cara a Tetúan protexido polo director do hospital.

La escuadra la mandan los cabos. Manuel D. Benavides. Ediciones Roca. México 1976. (reimpresión do orixinal de 1944).

Sem comentários: