segunda-feira, abril 14, 2008

VICTORIOSOS NO MAR E VENCIDOS EN TERRA ( II )

A DIVISION DE CRUCEIROS

No cruceiro "Miguel de Cervantes" -7,365- ton., e 564 homes de dotación- radicaba o Estado Maior da Flota. Foi ese buque un dos centros das conspiracións do Corpo xeral durante as manobras en Canarias. De regreso ao Ferrol, entrou en dique, e ao saír del, amarrou no Arsenal. O 15 de xullo comezou a reparación do "Miguel de Cervantes", o "Cervera" quedou en seco e o "Libertad" fondeado na bahía. O 18 de xullo, ás once da mañá, o Ministerio de Mariña enviou ao Almirante da Escuadra este radiograma:

"Ministro Mariña a Almirante Escuadra. Salga con buques do seu mando a 25 millas velocidade para Alxeciras, onde recibirá instrucións".

Compuñan a División de Cruceiros o "Libertad", o "Cervera" e o "Miguel de Cervantes". O primeiro saíu inmediatamente. O "Cervera", que entrara en dique, non puido saír. O "Miguel de Cervantes", interrompeu a súa reparación e trasladouse á Graña para facer o recheo de petróleo. A noite anterior, o xefe da Flota contraalmirante Miguel de Mier, o xefe de Estado Maior da Base Vierna Velando, e os comandantes do "Cervantes" aumentaron a vixilancia dentro do barco e permaneceron atentos aos servizos de radio.

Ao darse a orde á mariñeiría do "Libertad" de volver a bordo, correu o rumor de que o buque dirixíase á Coruña porque estalara unha folga. O "Libertad" emprendeu a súa navegación ás nove da mañá. Á mesma hora, o "Cervantes" facía rumbo á Graña, onde están os tanques de petróleo. Ás once, atracou ao peirao. Era sábado, día de francos de ría e de localidade. Suprimíronse os francos. Ás familias dos mariñeiros que se achegaron para entregar roupas aos seus e despedirse deles, prohibíronlles o acceso ao buque. Ninguén puido baixar a terra a excepción do comandante e da comisión de compras que debía facer víveres secos e frescos.

Esa conduta deu corpo á noticia dunha sublevación en Africa, vagamente coñecida da mariñeiría.

Ás catro da tarde, chegou a bordo cun sobre urxente o axudante do Capitán xeral do Departamento. Entrevistóse co Almirante, e os dous acompañados do comandante do "Cervantes", pasaron á cámara deste último. Ás seis e trinta tocouse babor e estribor de garda e un cuarto de hora despois se levaron áncoras. Eran as sete e dez cando o cruceiro partiu a unha velocidade de oito nós, a máxima que podía facer porque o buque interrompera a reparación e tiña desmontados os enfriadores de aceite.

Xa se foi o "Miguel de Cervantes". No Ferrol quedan o acoirazado "España", desarmado; o "Cervera", en dique; o destrutor "Velasco", na dársena; o gardacostas "Xauen", os torpederos 2 e 7 e o transporte "Contramaestre Casado".
A IDADE DO HEROÍSMO

O Rexemento de artillería de costa número 3, o Rexemento do Ferrol número 29, un rexemento de Infantería de Mariña e as Brigadas de instrucción gornecían a cidade departamental. Menos as Brigadas de instrucción, que loitaron no Arsenal onde foron batidas, o resto das forzas sumáronse aos facciosos. Menos o xefe do Arsenal, contraalmirante Azarola, o comandante do "Cervera", Sánchez Ferragut, e o tenente de navío Pinzón, todos os xefes e oficiais do Corpo xeral participaron na rebeldía.

Manuel Vierna Velando, acaudillaba aos traidores. Destituído polo ministro de Mariña, desobedeceuno e continuou no seu cargo de xefe de E. M. Dirixía os seus traballos desde Capitanía xeral co asentimento do xefe da Base Indalecio Núñez. O Ferrol estaba considerado como a vangarda das reivindicacións da mariñeiría. A poboación traballadora, de varios miles de obreiros, máis atentos que os gobernantes, observaba ao inimigo. Os obreiros confiaban que se lles entregarían as armas depositadas no Arsenal, procedentes do "Turquesa", barco requisado a fins de setembro de 1934 nas costas de Asturias con contrabando de municións e fusís destinados aos mineiros.

A requirimentos do alcalde, Santamaría, o Gobernador civil da Coruña, Pérez Carballo, pediu ao de Lugo comunicación con Madrid -por Zamora estaban interrompidas as comunicacións-, para que Casares autorizase a entrega das armas do "Turquesa". De Madrid contestaron:

-Moito coidado con ferir susceptibilidades. Non chegou o momento de recorrer a procedementos extremos.

O 17 de xullo, sen noticias aínda da sublevación en África, díxose que os fascistas propúñanse asaltar a Casa do Pobo. Non se advertiu outra novidade que as precaucións dos militares, que se facían acompañar por soldados coa baioneta calada desde os cuarteis aos seus domicilios. O 18, ás oito da noite, a U.X.T. e a C.N.T. [Unión Xeral de Traballadores e Confederación Nacional do Traballo] aconsellaron ao alcalde que armase aos traballadores.

-Vós sabedes- repuxo Santamaría -que o contraalmirante Azarola prometeu entregar as armas en canto prodúzase o intento rebelde.

-E a que vén ese adiamento?

-Pedir que se anticipe a entrega das armas significaría unha desconfianza cara a Azarola, de cuxa lealdade non cabe dubidar.

O alcalde tamén era partidario de armar á xente, pero debía obediencia ao Gobernador civil, oposto a esa medida, que o Goberno, á súa vez rexeitaba. O primeiro acto de hostilidade partiu dun grupo de oficiais, que dispararon as súas pistolas contra os obreiros. As Mocidades repeleron a agresión e tres oficiais de artillería caeron no traxecto de Capitanía xeral ao seu cuartel.

Santamaría chamou entón ao militante socialista Serantes:
-Reúne á xente para armala.

Trescentos homes encamiñáronse ao Arsenal. Non atoparon ás persoas que debían facilitarlles o armamento. Azarola non se achaba no Parque.

-Que opina vostede, Alcalde?

-Imos esperar. O Gobernador pide que non nos precipitemos.

Os dirixentes obreiros puxéronse a fala co comandante e as clases auxiliares do "Cervera" e ofrecéronse para axudalos.

-Nós sobrámonos- repuxeron os do "Cervera".

Por teléfono comezan a recibirse as primeiras noticias da Coruña, onde as tropas encerráronse nos cuarteis. O secretario do Partido Socialista, Marcial Fernández, decide a Santamaría para que envíe unha comisión de concelleiros ao contraalmirante. Acórdase contestar á declaración de estado de guerra coa folga. O disparo de tres bombas de palenque anunciará a presenza dos sediciosos na rúa.

Os emisarios do alcalde presentáronse no domicilio de Azarola.

-Señor almirante- dinlle -os preparativos nos cuarteis indican que a guarnición vaise a sublevar.

Cunha mirada triste, de vello canso, Azarola asente:

-Onte visitáronme uns capitáns de artillería para pedirme que me sumase a eles. Contesteilles que tiña empeñada a miña palabra de lealdade á República e non a quebrantaría.

-Nese caso, ármenos vostede.

-Non podo! lamentouse Azarola.

E a súa mirada fíxose máis triste. Translucíaselle a vellez nos ollos.

-Os capitáns pedíronme palabra de honra de que, posto que me negaba a sublevarme, comprometéseme a permanecer na miña casa arrestado; e deilles a miña palabra de que así o faría.

Había un Goberno. Había unhas autoridades. O contraalmirante era unha desas autoridades. E porque uns capitáns decidían arrestalo, Azarola deixábase arrestar... O vello mariño sorría cunha amargura infinita, coma se as súas palabras expresasen unha verdade que se interpuxese entre el e a República.-Non podo!

Non hai que facerlle. Non pode! El dino.

Santamaría chamou a Azarola:

-Almirante, acabo de decatarme da súa decisión. Non estimo correcto que vostede, cunhas obrigacións militares e unha tradición republicana, declárese neutral no momento que o Exército sublévase contra o Goberno lexítimo.

A voz de Azarola respondeu con dozura:

-Dei a miña palabra de honra de non saír do meu domicilio, a cambio de non ser levado detido a un cuartel.

-Ten, pois, máis valor a palabra empeñada cuns traidores que a empeñada coa República?... Non acepto a súa escusa. Rógolle, Almirante, que se presente no Arsenal, asuma o mando e arme ao pobo.

-A un home dos meus anos, alcalde, non se lle deben pedir resolucións heroicas. -O que vostede fai, Almirante, é un acto de covardía. España xulgaranos a todos. Un salouco foi a resposta de Azarola. O Almirante choraba xunto ao teléfono. O rancor faccioso non lle perdoaría, con todo. Declarado rebelde aos rebeldes, Azarola sería fusilado. Quizá morreu coa ilusión de ser, nos seus últimos instantes, leal ao seu Goberno e ao seu país.

Ás dúas e media da tarde paralizouse o traballo. Ás tres, a explosión de tres bombas anunciou a explosión militar. O pito do Arsenal lanzou unha pitada perforante. Tres mil obreiros correron polo Cantón de Molins e o "Cervera" cubriuse de cantos de victoria e chamou aos mariñeiros do "España". Un cabo da dotación do acoirazado púxose aproa:

-"Cervera", nós estamos coa República! Con quen estades vós?

Os vivas contestaron aos vivas.

Rendeu o rumor de que Azarola opúñase á entrada dos obreiros no Arsenal e de que por orde súa estábanse colocando metralladoras na muralla. A xente gritou a súa desesperación:

-Queremos armas!

As autoridades municipais incautáronse da única armería do pobo, "La Niebla", na que recolleron dúas ducias de pistolas e oito escopetas, que os dirixentes obreiros Manuel Morgado e Rancaño clasificaron. Con eses medios e as pistolas particulares, os obreiros do Ferrol trataron de resistir ás forzas da guarnición e aos frades que facían lume desde os conventos.

Detrás da artillería, que se apoderou de parte norte da cidade, saíu a infantería en columna da tres cara a parte sur, onde se atopou con grupos que a hostilizaron con lume de arma curta. O capitán desas forzas axitou unha bandeirola de paz. Aínda intentou o alcalde unha xestión conciliadora. Acompañado do xefe da garda municipal e de varios concelleiros preguntou ao capitán a razón do seu alarde.

-Saímos para defender a República.

-E por que non nos arman a nós que tamén queremos defendela?- preguntou Serantes.No cuartel hai armas; vaian vostedes a buscalas.

Aos poucos minutos, o capitán ordenaba á súa tropa facer lume. Dos miles de traballadores ferroláns apostados nas rúas, facían fronte os que dispuñan dunha pistola ou dunha escopeta.

La escuadra la mandan los cabos. Manuel D. Benavides. Ediciones Roca. México 1976. (reimpresión do orixinal de 1944).

Sem comentários: