quarta-feira, maio 14, 2008

Laicidade do Estado e liberdade relixiosa

Juan A. Estrada / Diario de Cádiz

O anuncio de que hai plans para modificar a Lei de Liberdade Relixiosa e para avanzar na laicidade do Estado xerou instantaneamente reaccións a favor e en contra. A rapidez e virulencia das repercusións, canto aínda non coñecemos os contidos nin o alcance dos plans, mostra que non é un falso problema, inventado polo Goberno para distraer á opinión pública, como afirmaron algúns medios e partidos políticos. Para ninguén é un segredo que un amplo sector da sociedade hespañola rexeita os dereitos e privilexios da Igrexa católica en diversos ámbitos (financeiro, educativo, político e cultural). Moitos sosteñen tamén que hai unha confesionalidade encuberta que prexudica ás outras relixións e igrexas. Os desencontros entre o Goberno e a xerarquía católica foron constantes na lexislatura pasada. Por iso, afirmar que isto é un "problema artificial", para ocultar os problemas reais, é un exercicio de hipocrisía política, ademais de tomar por bobos aos cidadáns. ¡Coma se estes non coñecesen a realidade do problema, á luz da experiencia dos últimos anos!
Que Hespaña cambiou radicalmente nos últimos trinta anos non o dubida ninguén. O caso hespañol é, ata, un modelo que se estudia nas ciencias sociais, para analizar a rápida transformación dunha sociedade no económico, político e o sociocultural. Por iso, o marco xurídico, político, económico e social que se elaborou nos setenta necesita adaptacións, reformas e novas aplicacións. O que foi bo para a Transición non ten por que selo para a democracia actual. As lexislacións quedan obsoletas, grazas á rápida evolución da sociedade. Disto non se salva nada, nin sequera o politicamente máis intocable, a Constitución que aprobou o pobo hespañol.
Loxicamente isto tamén se aplica aos tratados internacionais, desde os que nos vincularon á Unión Europea, aos que tiñamos con Estados Unidos. E tamén aos do Goberno e o Estado Vaticano. Os acordos Igrexa-Estado alcanzados en xaneiro de 1979, un mes logo de aprobarse a Constitución, lograron que o problema relixioso non dividise aos hespañois na transición á democracia. Esixiron sacrificios e renuncias por todas as partes, que souberon subordinar os seus intereses e ideoloxías en favor da paz social e a democracia. Foron eficaces, a pesar das súas deficiencias e do oportunismo con que se lograron. Pero isto non quita que se poidan modificar hoxe, como a mesma Constitución. Pretender inmunizalos ao cambio e facer deles un tabú intocable sería ir contra a historia e polos por encima da mesma Constitución, que é o que algúns pretenden.
Por parte da xerarquía eclesiástica é necesario abrirse ao cambio desde o diálogo. Sen caer nunha postura pechada e apoloxética sobre dereitos e privilexios que, antes ou despois, teñen que ser reformulados porque o pide un amplo sector da opinión pública. Unha actitude de apertura e de procura de novos acordos favoreceríaa a curto e longo prazo. Hai que asumir a sensibilidade dos non católicos, dos que non pertencen a ningunha relixión e dun número crecente de católicos desconformes, que avogan por reformular a postura da Igrexa nunha sociedade secularizada e un Estado laico. A laicidade non é só un desexo dos non católicos, senón tamén de moitos destes, como recoñeceu o cardeal Ratzinger nun famoso debate con Habermas, Premio Príncipe de Asturias en 2003, un ano antes da súa elección como Papa.
Por parte do Estado hai que superar o laicismo combativo, ás veces, claramente antirrelixioso, en favor dunha laicidade na que caiban todos. A maioría da Unión Europea ten constitucións laicas e está formada por sociedades secularizadas. A liberdade relixiosa asegura ás igrexas os seus dereitos e os estados fomentan formas de colaboración, en lugar de loitar contra elas, como ocorreu no século XIX e boa parte do XX. Tamén aquí, Hespaña ten que deixar de ser unha excepción en Europa. A laicidade non implica hostilidade, senón que posibilita colaboracións e acordos en beneficio da paz social, da liberdade relixiosa e da convivencia de todas as relixións. O actual presidente de Francia, o Estado máis laico de Europa, busca novas fórmulas de colaboración entre as igrexas e o Estado, que non obstan para a neutralidade relixiosa e a laicidade.
Hespaña debe canalizarse nesa liña, sen querer volver ao laicismo e confesionalismo decimonónicos, que duraron ata 1979. Que isto ocorra depende da xerarquía eclesiástica e do Goberno, pero é tamén responsabilidade dos cidadáns e dos medios de comunicación social, que son os que determinan boa parte do opinión pública. O futuro da nosa sociedade e a europeización de Hespaña dependen de que acertemos.

Sem comentários: