segunda-feira, junho 22, 2009

Entre Lorca e Jara... os comunistas que a morte non puido acalar...

Gabriel Sánchez (Montevideo-Uruguai)

O 16 de setembro, preto das 18:00 horas, o escuadrón de militares chegou ata o Estadio Chile, onde se presentaron ante un oficial de rango superior cuxa identidade descoñece, quen lles ordenou vixiar as casetas de transmisión do recinto. E no interior do Estadio, os outros conscriptos comentaban que aí estaban detidos o Director de Prisións, Litre Quiroga; o cantautor Víctor Jara e o Director de Investigacións, Eduardo “Coco” Paredes.

Sempre segundo a confesión de Paredes, ao día seguinte foi enviado ao sector do subterráneo. E permaneceu como sentinela na porta dun dos camaríns destinados aos detidos. Nese camarín había 5 ó 6 oficiais doutros rexementos, con traxe de combate, cuxa identidade descoñece. Viunos escribir nuns papeis os datos que lle respondía un detido ao que observou sentado fronte a un escritorio. Noutro ángulo do camarín, Paredes viu a outros prisioneiros mirando cara á parede.

Unhas horas despois, chegaron á habitación o tenente Barrientos e o subtenente que baixo as ordes de Haase e Rodríguez estaba a cargo dos conscriptos. Traían a un detido. Foi entón, nese intre, que di ser chamado, xunto ao conscripto Francisco Quiroz Quiroz (55 anos), e que se lles comunicou que o detido era Víctor Jara. O grupo comezouno a insultar pola súa condición de comunista. Paredes mirouno e recoñeceuno. Víctor Jara quedou alí, nese camarín, custodiado por Quiroz.

Máis tarde, recordará a principal testemuña, o tenente Barrientos mandouno novamente ao subterráneo, ao mesmo camarín. Pero esta vez Paredes non atopou a ninguén: nin interrogadores nin detidos e tampouco a Víctor Jara.

Pasaron horas ata que Paredes viu novamente chegar aos oficiais interrogadores. A orde foi precisa: traer aos detidos que figuraban nunha lista que un dos oficiais entregoulle a un cabo. E novamente o mesmo procedemento: interrogatorio e as anotacións en cada unha das fichas.

E chegou a noite. Paredes atopábase de sentinela no mesmo camarín do subterráneo cando observou o ingresou duns quince detidos. E entre eles recoñeceu a Víctor Jara e tamén a Litre Quiroga. Ambos foron lanzados contra a parede. Detrás dos prisioneiros, Paredes viu chegar ao tenente Nelson Haase e ao subtenente que tamén estaba a cargo dos conscriptos. E foi testemuña do minuto preciso en que o mesmo subtenente comezou a xogar á ruleta rusa co seu revólver apoiado na tempa do cantautor. De alí saíu o primeiro tiro mortal que impactou no seu cranio.

O corpo de Víctor Jara caeu ao chan de costado. Paredes observou como convulsionaba. E escoitou ao subtenente ordenarlle a el e aos outros conscriptos que descargasen refachos de fusís no corpo do artista. A orde cumpriuse. Todo o que ocorreu foi presenciado por Nelson Haase, quen atopábase sentado detrás do escritorio de interrogación. Segundo o protocolo de autopsia, o corpo do cantautor tiña aproximadamente 44 impactos de bala no seu corpo.

Poucos minutos despois, o mesmo subtenente que lle disparou na cabeza solicitou retiralo corpo. Chegaron uns enfermeiros con padiola, levantárono e meteron ao interior dunha bolsa e logo cargárono ata a parte traseira dun vehículo militar estacionado no patio do recinto, ao costado nororiental.

Non foi fácil para José Afonso Paredes Márquez confesar ante o xuíz o que viu e protagonizou. Primeiro foi remiso a recoñecer a súa real participación nos feitos. E finalmente crebouse, empezou o seu relato e xa non parou.

Este obreiro da construción que fai casas na zona do litoral central, revelou gardar o segredo durante case 36 anos, sen sequera terllo contado á súa muller. Tamén fixo unha aclaración ante o xuíz: durante os días posteriores ao golpe, e como traballaban case 24 horas ao día, a oficialidade entregáballes estimulantes para evitar o soño e o fame, polo cal o seu relato podía non ser exacto nas datas.

O que Paredes e outros conscriptos si recordaron foi o que pasou logo que o corpo de Víctor Jara desapareceu do camarín. Os outros 14 detidos que viñan co cantautor e director teatral foron cribados con fusís percutados polos propios conscriptos e oficiais presentes. Entre as vítimas caeu asasinado Litre Quiroga. Os seus corpos tamén foron cargados no mesmo vehículo. Pouco despois e ao amparo da noite, todos eles foron abandonados na vía pública.

O último “vía crucis” de Víctor Jara.

Durante a reconstitución dos feitos, as testemuñas puideron recrear o medo e o caos reinante no Estadio Chile, clima ao que tampouco escapaban. Escenas que enlazadas permiten reconstruír en forma difusa as últimas horas de vida de Víctor Jara e nas que aparecen novamente personaxes xa coñecidos.

Durante os seus catro días de cativerio, Jara foi recoñecido por un oficial de Exército que se facía chamar “El Príncipe”. Outras testemuñas sinalan que ese recoñecemento fíxoo un militar que non coincide coas características do mítico personaxe do Estado Chile, quen foi descrito como dunha estatura superior a 1.80 metros, louro, de face branca, cara redondeada e de complexión atlética.

No que si coinciden os testemuños dos prisioneiros é en que Víctor Jara foi interrogado polo menos dúas veces nos camarines do recinto, situados na zona nororiental do subterráneo. Alí foi sometido a diversas torturas, entre elas a fractura das súas mans a golpes de culata.

Tras a segunda desas sesións, Víctor Jara logrou achegarse a persoas que foran detidas na UTE, quen o limparon e trataron de cambiar o seu aspecto cubríndoo cunha chaqueta azul e cortándolle o seu pelo negro rizado cun cortaúñas. Os últimos detidos que o viron con vida dixeron que estaba moi golpeado, coa cara inchada e as súas mans fracturadas. Moitos coinciden en que durante o traslado ao Estadio Nacional, que durou moitas horas, o seu corpo sen vida foi visto no hall do recinto, xunto a outros cadáveres.

Estímase que o corpo de Víctor Jara foi atopado o 17 de setembro nos arredores do Cemiterio Metropolitano, por funcionarios da Primeira Comisaría de Carabineros de Renca, quen o trasladaron como N.N. ao Instituto Médico Legal.(Fragmento do artigo titulado “Os estremecedores testemuños dos que asasinaron a Víctor Jara” de Jaime Cuevas).

ENTRE LORCA E JARA... OS COMUNISTAS QUE A MORTE NON PUIDO ACALAR...
Pecha as portas, bota o fecho, carcereiro. Ata duro a este home: non lle atarás a alma. Miguel Hernández.

Existe unha historia da infamia, dos que sendo verdugos, que a súa monstruosa acción de morte creron que mataban á o home, inconscientes seres barro, incapaces de recoñecer o vento da historia, porque en realidade non o mataban, o “inmortalizaban” porque nos volve na súa poesía e no seu canto, signo da resistencia heroica dun pobo... de millóns de mans crispadas do pobo, que camiña inexorablemente rumbo a un tempo novo da súa xustiza...

O que fixeron co seu miserable acto de morte, foi dar vida, desatar a poesía e transformárono en bandeira dos oprimidos... que pelexamos, cada día, por liberar un tempo novo... Quixeron condenalo ao esquecemento, pero non puideron, porque a súa voz, volvíase a voz nova dos que loitan e loitarán... A voz nova da historia que abrolla, condenando ao vello e alí estará o seu canto libertario e contestatario, partíronlle as mans e a súa música fíxose do pobo, apagáronlle a voz e o poeta volveuse poesía desatada... ondada de loita, motivo de esperanza...

A Lorca e a Jara... revíveos o pobo no seu canto e na súa poesía, na súa loita e no seu martirio, na súa esperanza asaladora de horizontes novos, se quixeron matalos, non puideron, porque a morte mesma, non puido contelos, nin o esquecemento soster a súa memoria...

Queremos a xustiza, para Lorca e para Jara non por eles, que xa son memoria na vida do pobo, senón polos que veñen, para que a impunidade non volva a emboscarnos as esperanza, é hora de xulgar aos torturadores e asasinos, aos de Franco e aos de Pinochet, é hora de someter a súa historia ao xuízo do futuro, é dicir dos nosos netos, e dos seus fillos... Ventilar a verdade, exorcizar as sombras e iluminalas coa clara luz da Xustiza.

Para que todos saiban que os torturados e os asasinos en nome do poder, se autoexilian da especie humana e son condenados ao desprezo do porvir... Para dicir que nin os esbirros de Franco, nin os verdugos latinoamericanos, nin os soldados Estadounidense, nin o exercito israelí ten patente de impunidade, nin eles, nin ninguén máis nunca, por iso é necesario xulgar, para no futuro todos saiban, que longo brazo da Xustiza a todos alcanza...
É por isto que convocamos a Federico e a Víctor... Para co puño pechado ao aire, gritemos xuntos de novo “Sen Xustiza, non haberá Paz, nin haberá Futuro”

Murió sin saber por qué
le acribillaban el pecho,
luchando por el derecho
de un suelo para vivir.
¡Ay! Que ser más infeliz,
el que mandó a disparar,
sabiendo como evitar
una matanza tan vil.

(Canción de Víctor)

Por abajo canta el río:
volante de cielo y hojas.
Con flores de calabaza,
la nueva luz se corona.
¡Oh pena de los gitanos!
Pena limpia y siempre sola.
¡Oh pena de cauce oculto
y madrugada remota!
(Versos de Federico)

Sem comentários: