quinta-feira, junho 18, 2009

Entrevista ao líder da protesta na Amazonia: “A orde era matarnos”.

Milagros Salazar / Inter Press Service

A morte de policías en enfrontamentos con nativos na rexión peruana da Amazonia foi un “xenocidio” a mans de “salvaxes extremistas”, acusou o goberno. Pero o awajún Salomón Aguanash rexeita os cualificativos e afirma que a violencia desatouse tras ser enganados e rodeados para matalos.

Aguanash, presidente do comité de loita rexional que liderou as accións en Bagua, di que o xefe policial da zona, Víctor Uribe, comprometeuse a noite anterior ao tráxico venres 5 deste mes a dar unha tregua aos manifestantes ata as 10 da mañá e que, cando os indíxenas preparábanse para retornar aos seus pobos, comezou o ataque na chamada Curva del Diablo.

Os disparos iniciáronse a iso das 6 da mañá dende os outeiros contiguos mentres os indíxenas permanecían vixiantes na estrada, narra o líder da comunidade de Nazareth, situada a tres horas e media de viaxe en automóbil dende a cidade de Bagua, no departamento nororiental de Amazonas.

“Querían sorprendernos”, asegura, tras sinalar que o ataque policial tamén ocupou a tres helicópteros.

A información oficial indica que morreron 24 policías nos enfrontamentos do día 5 na Estación Número 6 do Oleoduto Norperuano de Petroperú e na Curva del Diablo na ruta Fernando Belaunde Terry, mentres que as vítimas indíxenas foron cinco, pero os manifestantes sosteñen que foron moitos máis e por iso seguen buscando corpos.

Os indíxenas reclaman a derrogación das chamadas “leis da selva”, decretos lexislativos que promoven a explotación de recursos naturais en territorios selváticos que, ao seu xuízo, favorece a presenza de empresas transnacionais no seu prexuízo e da rexión.

Lea a entrevista:

IPS: Vostede asegura que a policía deulles unha tregua que non cumpriu. Como foron as negociacións antes que empezasen os enfrontamentos?

SALOMÓN AGUANASH: A semana anterior a eses enfrontamentos tivemos unha reunión co xeneral Víctor Uribe, o representante do Defensor do Pobo e os alcaldes de Condorcanqui, Jaén e Bagua Chica porque nos últimos cinco días viviramos moita tensión cos condutores de vehículos que eran detidos no bloqueo das estradas.

O xeneral díxonos que facilitásemos o tránsito para demostrar ao goberno (nacional de Alan García) que era unha marcha pacífica. Por iso aceptamos e ese día abriuse o paso aos vehículos entre as 2 e 6 da tarde.
Ata aí houbo entendemento, pero a pesar que se dixo que o diálogo ía ser permanente coa policía, logo non puidemos conversar co xeneral ata cinco días despois.

Quedamos para o xoves 4 ás 3 da tarde, pero como á reunión no El Reposo aparecéronse case 7.000 persoas, postergouse a reunión para as 6 da tarde no campamento El Valor de Petroperú. Aí só fomos unha comitiva pequena.

IPS: A que se comprometeu o xeneral Uribe nesa reunión?

SA: Primeiro díxonos que el non tiña máis tempo, porque estaba fóra do seu nivel e que arriscaba o seu cargo xa que recibira orde superior. E dixo que escoitara pola radio que había orde de desaloxo e que o único que lle interesaba falar na reunión era sobre o pase dos camións.

Se non saïamos da estrada, ía aplicar a orde na mañá. Por iso é que lle pedimos que nos dea unha tregua ata as 10 da mañá. El dixo que xa, que confiásemos na súa palabra e que, se el non daba a orde, os equipos que estaban alí non podían dar nin un paso.

O alcalde e o bispo de Jaén dixéronlle que non provoque aos pobos indíxenas porque podía haber derramamento de sangue. Entón, o xeneral aceptou a tregua.

IPS: Por que non se mobilizaron para retirarse canto antes?

SA: Na Curva del Diablo había máis de 3.600 concentrados e debiamos conseguir mobilidade, camións. Esa era a estratexia, non crear nada de violencia. Como ás 5 da mañá non pasaba nada, nós confiámonos. Pero a iso das 05:50 horas empezou a aparecer moita xente polos cerros.

Os compañeiros empezaron a subir e a gritar: é a policía, é a policía! Entón chamei ao (teléfono) celular do xeneral para que non haxa maior violencia, pero non respondeu.

Mentres tanto os policías seguían saíndo do cerro e empezaron a disparar. Rodeáronnos, querían sorprendernos. Nese momento caeron dous irmáns. Aí levantouse o irmán Santiago Manuim (recoñecido dirixente indíxena do Alto Marañón) para pedirlle aos policías que non disparen, pero unha bala deulle no estómago.

IPS: É verdade que o disparo contra Manuim exacerbou os ánimos dos indíxenas e isto levounos a atacar aos policías?

SA: Os irmáns empezaron a atacar aos policías cando viron aos dous primeiros mortos. Logo dos disparos polos cerros, chegaron aos 10 ou 15 minutos tres helicópteros, un das Forzas Armadas e dous da policía, dende onde disparaban balas directamente ao corpo. Non só lanzaron bombas lacrimóxenas senón tamén uns aparellos que empezaban a acender lume nos cerros. Se miran as fotos, os corpos están queimados.

Nese momento houbo dous tipos de reaccións: algúns que se entregaban a morrer e outros que respondían con moita cólera coas súas lanzas. A xente empezou a correr e a dispersarse para salvar a súa vida, quen sabe se esas balas dos helicópteros caéronlle aos mesmos policías.

Ao intre, duas tanquetas da policía empezaron a disparar desde a estrada.

Se a policía quería desaloxarnos, porque desde o principio non viñeron por aí e preferiron sorprendernos polos cerros. A orde era matarnos.

IPS: Quen ten a culpa do sucedido?

SA: O goberno central (de García), Mercés Cabanillas (ministra do Interior), o premier Yehude Simon e tamén o xeneral Uribe porque me pediu que manexase a situación con intelixencia e eu aceptei desaloxar a zona pero el non cumpriu.

Ata esa mesma noite do xoves eu regresei a falar cos irmáns e conversamos cos dos camións para que se puxesen en orde porque ao día seguinte iamos dar paso (ao tránsito pola estrada). Nós calculabamos que nos iamos a ir entre as 8 e 9 da mañá.

IPS: É posible que só haxa cinco ou seis nativos mortos, e máis de 24 policías?

SA: Non creo niso, nós que estabamos desarmados, como podemos matar a 24. Non creo que todos os nosos irmáns escapáronse e por iso estamos preocupados para recuperar os nosos cadáveres.

Aínda que na miña comunidade Nazareth, noutras como Wawas e La Curva todos xa retornaron, preocúpanos os irmáns de Santiago, Nieva e Cenepa porque hai 85 que aínda non regresan aos seus pobos.

Tamén hai dous máis que faltan na comunidade de Tutungos. Eu sei quen falta porque antes de saír á protesta, 15 días antes do venres 5, fixen un rexistro de todos. Das cinco concas que dirixo saímos 2.600, ademais sumáronse 140 da provincia de San Ignacio, da rexión Cajamarca, e 1.006 da comunidade de Paután do distrito de Nieva en Amazonas. En total, eramos máis de 3.600.

IPS: O presidente Alan García cualificou de xenocidio a morte dos policías a mans dos nativos e de salvaxismo extremo, que teñen que dicir respecto diso?

SA: Que nos sentimos marxinados e tamén indignados sobre todo logo de perder tantas vidas dos irmáns indíxenas e os irmáns policías que nada teñen que ver connosco. Eles non teñen a culpa, a orde deuna o goberno central.

O presidente di que foi pola influencia doutros países, iso é falso. Se fose así, estivésemos armados, nós somos xente humilde e con estas palabras o goberno maltrátanos, esperamos que reflexione e derrogue os decretos que hoxe só se manteñen polo capricho do goberno que provocou este conflito entre os wampis-aguajún e os policías.

IPS: O goberno asegura que vostedes se opoñen ao progreso, como entenden vostedes o desenvolvemento?

SA: Non rexeitamos o desenvolvemento, queremos o progreso, pero fai tempo separáronnos coma se pertencésemos a outros países, non nos tomaron en conta. Non nos trouxeron o desenvolvemento agrario nin económico coas súas propostas.

O país cometeu un grave erro ao elixir a Alan García por segunda vez. Coa súa política, pretende tratarnos como terroristas. Repítolle, non rexeitamos o desenvolvemento senón que isto non pode ser pensado só desde os homes de gravata do gabinete de ministros senón considerando a Declaración das Nacións Unidas sobre os dereitos dos Pobos Indíxenas, o Convenio 169 da OIT e a Constitución.

Nós descoñecemos o tipo de desenvolvemento que nos ofrece o presidente, porque non é sostible e atenta contra a Amazonia que é patrimonio de todos. Por iso, se o goberno insiste en marxinarnos e en non derrogar os decretos, xa non imos bloquear estradas senón imos pór o noso fito (límite) para establecer ata onde as autoridades poidan penetrar nos nosos territorios.

IPS: Que representa o territorio indíxena para vostedes?

SA: O noso territorio é o noso mercado, a nosa nai. Nós non temos supermercados como as grandes cidades senón que temos que percorrer dous ou tres días para cazar animais e buscar a nosa comida no bosque. Todo o que necesitamos para a nosa supervivencia está aí. Por iso é que o defendemos coas nosas vidas.



Sem comentários: