domingo, março 21, 2010

Socialdemocracia, fin do ciclo


As ideas tamén morren. O cemiterio dos partidos políticos soborda de tumbas onde xacen os restos de organizacións que outrora desataron paixóns, moveron a multitudes e hoxe son pasto do esquecemento. Quen se acorda en Europa, por exemplo, do Radicalismo? Unha das forzas políticas (de centro-esquerda) máis importantes da segunda metade do século XIX, que os ventos da historia levaron... Que foi do Anarquismo? Ou do Comunismo estaliniano? Que se fixeron aqueles formidables movementos populares capaces de mobilizar a millóns de campesiños e obreiros? Que foron senón desatinos? (1)

Polos seus propios abandonos, abxuracións e renuncias, á socialdemocracia europea tócalle hoxe verse arrastrada cara ao sepulcro... O seu ciclo de vida parece acabarse. E o máis incomprensible é que semellante perspectiva se produce no momento en que o capitalismo ultraliberal atravesa un dos seus peores momentos.

Por que a socialdemocracia morre, cando o ultraliberalismo áchase en plena crise? Sen dúbida porque, fronte a tantas urxencias sociais, non soubo xerar entusiasmo popular. Navega ás apalpadelas, sen compás e sen teoría; dá a impresión de estar avariada, cun aparello dirixente enclenque, sen organización nin ideario, sen doutrina nin orientación... E sobre todo sen identidade: era unha organización que debía facer a revolución, e renegou dese empeño; era un partido obreiro, e hoxe éo das clases medias urbanas acomodadas.

As recentes eleccións demostraron que a socialdemocracia europea xa non sabe dirixirse aos millóns de electores vítimas das brutalidades do mundo postindustrial procreado pola globalización. Esas multitudes de obreiros desechables, de neo-pobres dos suburbios, de mileuristas , de excluídos, de xubilados en plena idade activa, de mozas precarizados , de familias de clase media ameazadas pola miseria. Capas populares damnificadas polo shock neoliberal... E para as cales, a socialdemocracia non parece dispor de discurso nin de remedios.

Os resultados das eleccións europeas de xuño de 2009 demostraron a súa desfeita actual. A maioría dos partidos desa familia no poder retrocederon. E os partidos na oposición tamén recularon, particularmente en Francia e en Finlandia.

Non souberon convencer da súa capacidade para responder os desafíos económicos e sociais expostos polo desastre do capitalismo financeiro. Si faltaba un indicio para demostrar que os socialistas europeos son incapaces de propor unha política diferente da que domina no seo da Unión Europea, esa proba dérona Gordon Brown e José Luís Rodríguez Zapatero cando apoiaron a bochornosa elección á Presidencia da Comisión Europea do ultraliberal José Manuel Duraõ Barroso, o cuarto home do Cume dos Azores...

En 2002, os socialdemócratas gobernaban en quince países da Unión Europea. Hoxe, a pesar de que a crise financeira ha demostrado o impasse moral, social e ecolóxico do ultraliberalismo, xa só gobernan en cinco Estados (España, Grecia, Hungría, Portugal e Reino Unido). Non souberon sacar proveito da desfeita neoliberal. E os Gobernos de tres deses países -España, Grecia e Portugal, atacados polos mercados financeiros e afectados pola "crise da débeda"- afundiranse nun descrédito e impopularidade aínda maiores cando empecen a aplicar, con man de ferro, os programas de austeridade e as políticas antipopulares esixidas pola lóxica da Unión Europea e os seus principais cérberos.

Repudiar os seus propios fundamentos volveuse habitual. Hai tempo que a socialdemocracia europea decidiu alentar as privatizacións, estimular a redución dos orzamentos do Estado á conta dos cidadáns, tolerar as desigualdades, promover a prolongación da idade de xubilación, practicar o desmantelamento do sector público, á vez que espoleaba as concentracións e as fusións de mega-empresas e que consentía aos bancos. Leva anos aceptando, sen gran remorso, converterse ao social-liberalismo. Deixou de considerar como prioritarios algúns dos obxectivos que formaban parte do seu ADN ideolóxico. Por exemplo: o pleno emprego, a defensa das vantaxes sociais adquiridas, o desenvolvemento dos servizos públicos ou a erradicación da miseria.

A finais do século XIX e até os anos 1930, cada vez que o capitalismo deu un salto transformador, os socialdemócratas, case sempre apoiados polas esquerdas e os sindicatos, achegaron respostas orixinais e progresistas: sufraxio universal, ensino gratuíto para todos, dereito a un emprego, seguridade social, nacionalizacións, Estado social, Estado de Benestar... Esa imaxinación política parece hoxe esgotada.

A socialdemocracia europea carece de nova utopía social. Na mente de moitos dos seus electores, até nos máis modestos, o consumismo triunfa, así como o desexo de enriquecerse, de divertirse, de zambullirse nas abundancias, de ser feliz sen mala conciencia... Fronte a ese hedonismo dominante, machucado en permanencia pola publicidade e os medios masivos de manipulación, os dirixentes socialdemócratas xa non se atreven a ir ao contraxeito. Chegan mesmo a convencerse de que non son os capitalistas os que se enriquecen co esforzo dos proletarios, senón os pobres quen se aproveitan dos impostos pagos polos ricos... Pensan, como o afirma o filósofo italiano Raffaele Simone, que "o socialismo só é posible cando a desgraza excede en exceso á dicha, cando o sufrimento pasa con moito o pracer, e cando o caos triunfa sobre as estruturas" (2).

Por iso quizá, e en contraste, está a renacer hoxe con tanta puxanza e tanta creatividade, un novo socialismo do século XXI nalgúns países de América do Sur (Bolivia, Ecuador, Venezuela). Mentres en Europa, á socialdemocracia chégalle o seu fin de ciclo.



Notas:
(1) Jorge Manrique, "Coplas á morte do seu pai" (1477).
(2) Raffaele Simone, "Lles socialistes proposent toujours lle sacrifice", en Philosophie Magazine , n° 36, febreiro de 2010, París.

Artigo de Ignacio Ramonet, Le Monde diplomatique

Sem comentários: